|
|
Sławni ludzie |
...::: SŁAWNI TUSZYNIACY :::...
WŁADYSŁAW STANISŁAW REYMONT
 W 1868 roku rodzina rocznego wówczas Władysława Stanisława Reymonta przeprowadziła się ze wsi Kobiele Wielkie do Tuszyna. Została zaproszona przez ks. proboszcza Szymona Kupczyńskiego, brata matki Władysława Reymonta, który był w późniejszych latach nauczycielem i duchowym przewodnikiem dorastającego Władysława. Ojciec Władysława objął funkcję organisty w tutejszym kościele. Dom Reymontów znajdował się przy parku otaczającym Dwór Czetwertyńskich. W Tuszynie urodziły się cztery siostry Władysława Reymonta: Kamila Julia - 1870 r., Joanna Antonina - 1873 r., Wacława Józefa - 1876 r. i Helena Seweryna - 1879 r. W 1875 r. Władysław Reymont rozpoczyna naukę w tuszyńskiej szkole elementarnej, gdzie nauczycielem był Józef Jastrzębski. W 1880 r. dwunastoletni Władysław Reymont wyjeżdża z Tuszyna do Warszawy i rozpoczyna naukę w zakładzie krawieckim.
JANKIEL ADLER
 Urodził się 26 lipca 1885 roku w Tuszynie jako ósme z dwanaściorga dzieci żydowskiego kupca Eliasza Adlera i jego żony Hany Łai, z domu Fiter. Uczęszczał do szkoły w Łodzi. W 1916 roku rozpoczął studia w Szkole Rzemiosł Artystycznych (Kunstgewerbeschule) w Barmen koło Düsseldorfu (Niemcy), gdzie zwrócił na siebie uwagę wybitną osobowością. Już w tym okresie nawiązał przyjaźnie z postępowymi artystami niemieckiej orientacji ekspresjonistycznej, które miały przetrwać długie lata.
W 1918 roku Adler powraca do kraju. W Łodzi jest współorganizatorem grupy młodych żydowskich malarzy i poetów pod nazwą "Ing Idisz" Uczestniczy w wielu wystawach grupy, wiele publikuje w prasie, wygłasza odczyty. W 1920 roku ponownie wyjeżdża do Niemiec. Mieszka kolejno w Berlinie, Nadrenii i Düsseldorfie. Aktywnie uczestniczy w życiu artystycznym, zyskując wysokie uznanie i liczne nagrody (m.in. złoty medal na wystawie "Sztuka niemiecka - 1920"). Zostaje profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Düsseldorfie. Przez cały czas utrzymuje bardzo silny związek z Polską - odwiedza strony rodzinne w 1926 i 1929 roku. W 1933 roku, z chwilą przejęcia władzy przez Hitlera, Adler musi opuścić Niemcy. Jego obrazy są usuwane z muzeów, wiele z nich zostaje zniszczonych. Polskiemu konsulatowi w Essen udaje się wydostać część z nich i przesłać do kraju. W Warszawie i Łodzi zostaje zorganizowana duża wystawa retrospektywna bardzo dobrze przyjęta przez krytykę. Po pobycie w Polsce i podróżach po kilku krajach Europy (1935-1937) Jankiel Adler osiada we Francji. W 1940 roku, mając 45 lat, pomimo choroby serca wstępuje na ochotnika do Polskiej Armii we Francji. Po klęsce pod Dunkierką wraz ze swym oddziałem artylerii zostaje ewakuowany do Szkocji. W 1941 roku podlega demobilizacji i na powrót poświęca się malarstwu. Zyskuje w Anglii ogromne uznanie, jego sztuka wywiera wpływ na całe pokolenie malarzy brytyjskich. Po wojnie wystawia w najsłynniejszych galeriach Londynu, Paryża, Nowego Jorku. Jednocześnie poszukuje krewnych, którzy przeżyli wojnę (ocaleli jedynie siostrzenica i bratanek). Umiera 25 kwietnia 1949 roku w swej posiadłości w Albourne koło Londynu. Wielkim zaskoczeniem dla jego brytyjskich mecenasów była odmowa przyjęcia przez Adlera brytyjskiego obywatelstwa. Dopiero po śmierci okazało się, że w szafie, w kieszeni odświętnego garnituru skrzętnie przechowywał polski paszport i książeczkę wojskową. Zdaniem przyjaciół czekał na możliwość powrotu do kraju.
Dziś zalicza się go do najwybitniejszych artystów pierwszej połowu dwudziestego wieku. Jego nazwisko pojawia się we wszystkich leksykonach sztuki współczesnej. Obrazy Adlera są eksponowane w największych muzeach świata. Ich ceny na aukcjach sięgają stu tysięcy dolarów. Jego przyjaciółmi byli najsławniejsi artyści epoki (Pablo Picasso, Otto Dix, Paul Klee) oraz wielcy pisarze (Samuel Beckett, Martin Buber).
ALEKSANDER ZWIERZYŃSKI
 Urodził się w Tuszynie 3 lutego 1880 roku. Gimnazjum ukończył w Lodzi w roku 1904. Studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie w Ecole des Sciences Politiąues w Paryżu. Od 1907 roku mieszkał w Wilnie. Zajmował się dziennikarstwem. Pisał m.in. do "Dziennika Wileńskiego", "Pobudki", "Kuriera Litewskiego", "Kuriera Małego". W okresie I wojny światowej był członkiem Komitetu Polskiego w Wilnie i działającego tam Komitetu Edukacyjnego. Przez cały okres międzywojenny należał do czołowych działaczy Stronnictwa Narodowego. Od 1922 roku dzierżył mandat poselski z ramienia Związku Ludowo-Narodowego, będąc również wicemarszałkiem Sejmu. Od początku II wojny działał: w konspiracji. Od polowy 1941 roku pracował w delegaturze Rządu na Kraj. Pod koniec 1943 roku został prezesem Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego, a we wrześniu 1944 roku wiceprezesem Rady Jedności Narodowej. 8 marca 1945 roku został aresztowany przez NKWD i UB w Brwinowie k.Warszawy i wywieziony do Moskwy. W procesie Szesnastu skazano go na osiem miesięcy więzienia. W listopadzie 1945 roku powrócił do kraju. Zmarł w Tuszynie w 1958 roku. W październiku 1989 roku prokurator generalny PRL wystąpił do prokuratora generalnego ZSRR o rehabilitację skazanych w procesie Szesnastu. W kwietniu 1990 roku plenum Sądu Najwyższego ZSRR umorzyło sprawę karną wobec skazanych członków polskiego podziemnego parlamentu i rządu "z powodu braku w ich działalności znamion przestępstwa".
JÓZEF DOMOWICZ
 Józef Domowicz urodził się w 1880 r. w Łęczycy, zmarł w 1931. Do Tuszyna przybył w 1918 r. Dwaj jego bracia przebywali na terenie Kruszowa, jeden z nich pełnił funkcje pisarza gminnego, a drugi zajmował się rolnictwem w Tuszynie. Wkrótce Józef Domowicz osiedla się w Tuszynie i zakłada rodzinę, żeniąc się z Antoniną Zwierzyńską właścicielką dużego gospodarstwa rolnego. Doprowadza to gospodarstwo do rozkwitu stając się jednym z bogatszych obywateli. Pozyskał w ten sposób sympatie społeczności tuszyńskiej. W 1923 r. zostaje wybrany na wójta gminy Górki, do której Tuszyn został włączony w 1870 r. - ukazem carskim. Wójt Józef Domowicz, podejmuje starania o przywrócenie praw miejskich Tuszynowi. Dzięki jego wielkiemu zaangażowaniu w dniu 1 stycznia 1924 r. Tuszyn odzyskuje prawa miejskie. W lipcu 1924 r. w pierwszych wyborach samorządowych do rady miejskiej zostaje on wybrany na radnego a następnie na burmistrza Tuszyna. Stanowisko to piastował do śmierci. Na kartach historii Tuszyna zapisał się on jako prężny administrator, pełen inwencji i zapału. Doprowadził Tuszyn do znacznego rozwoju pod każdym względem. Największym jego sukcesem było założenie miasta - ogrodu Tuszyna-Lasu. Rada Miejska za zasługi dla miasta nadała mu tytuł Honorowego Obywatela Miasta Tuszyna i jedną z ulic Tuszyna-Lasu nazwała jego imieniem. Miał on również oponentów (a któż ich nie ma!?). Zmarł po przeprowadzonej operacji wyrostka robaczkowego we wrześniu 1931 r. Tuszyn odczuł stratę wspaniałego człowieka i burmistrza.
STANISŁAW KIEŁBASIŃSKI
 W Tuszynie 26 września 1882 roku przyszedł na świat Stanisław Kiełbasiński, wybitny chemik. Szybko opuścił rodzinne miasto, by studiować chemię w Berlinie i filozofię w Wiedniu. W roku 1911 otrzymał tytuł doktora filozofii wiedeńskiej uczelni i na dwa lata przeniósł się do Darmstadt, gdzie prowadził zajęcia dydaktyczne w tamtejszej politechnice oraz pracował w laboratorium chemicznym R Friedlaendera. W latach 1913-1920 przebywał w Moskwie, by w słynnej pracowni J.I. Ostromyslenskiego zajmować się badaniami nad syntezą kauczuku z alkoholu etylowego. Osiągnięte przez Kiełbasińskiego wyniki przyczyniły się do wprowadzenia produkcji syntetycznego kauczuku na przemysłową skalę w Związku Radzieckim - w roku 1932, a w Polsce - w 1938. Jednocześnie zajmował się syntezą leków arsenobenzenowych w laboratorium zakładów "Rusko-Kraska" w Moskwie, a po powrocie do kraju w zgierskiej "Borucie" oraz w fabryce "L. Spess i Synowie" w Warszawie. Opracowana przez Kiełbasińskiego metoda otrzymywania neosalwarsanu została opatentowana w wielu krajach. W roku 1929 wyjechał do Chile, gdzie w stolicy kraju Santiago de Chile zorganizował od podstaw produkcję preparatów arsenobenzenowych. Okupację spędził w Polsce, zatrudniony w chemiczno-farmaceutycznej firmie "A. Kowalski" w Warszawie. 1 lipca 1945 roku Stanisława Kiełbasińskiego powołano na profesora Katedry Technologii Kauczuków i Mas Plastycznych Politechniki Łódzkiej, a w listopadzie tego samego roku na kierownika Katedry Technologii Środków Leczniczych Wydziału Farmaceutycznego w Uniwersytecie Łódzkim. Pod jego kierunkiem powstało około 100 prac dyplomowych, w tym 70 politechnicznych. Profesor Stanisław Kiełbasiński miał trzy pasje: naukową, dydaktyczną i organizatorską. Osobiście opracował programy nauczania uniwersyteckiego i politechnicznego wielu nieznanych w Polsce specjalności. Aktywnie uczestniczył w pracach zarządów Towarzystwa Przyrodników im. Mikołaja Kopernika oraz Polskiego Towarzystwa Chemicznego - był przewodniczącym Podsekcji Polimerów na I Kongresie Nauki Polskiej, przewodniczącym komitetu organizacyjnego I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Chemii Polimerów, zorganizowanej w Politechnice Łódzkiej w roku 1954. Był też przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Tworzyw Sztucznych PAN w Warszawie. Zmarł 19 maja 1955 roku, pozostawiając po sobie dwie tętniące życiem naukowo-dydaktycznym placówki: w Politechnice Łódzkiej i Akademii Medycznej w Łodzi. Mogiła prof. S. Kiełbasińskiego znajduje się na starym cmentarzu.
WACŁAW BOROWY
 15 maja w roku 1890 urodził się w Tuszynku Wacław Borowy - wybitny historyk, krytyk literatury, bibliotekoznawca oraz bohater powstania warszawskiego. Po studiach polonistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim doktorat uzyskał w roku 1914. W latach 1919-1920 pracował w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, w latach 1930-1935 docent School of Slav Studics w Londynie, od 1938 do 1950 profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmował się badaniami porównawczymi nad przekładami i wersyfikacja, kierował Katedrą Literatury Polskiej, był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Autor licznych studiów literackich i analitycznych portretów twórców dzieł: m.in. "Kamienne rękawiczki", "Studia i rozprawy", "O poezji polskiej w wieku XVIII", "Od Kochanowskiego do Staffa" (antologia liryki). Drugim polem jego działalności było bibliotekarstwo. Od 1916 roku pracował w bibliotece Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, w latach 1920-1928 w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, w latach 1936-1938 był jej dyrektorem. Poczynił wiele starań dla skompletowania i skatalogowania uniwersyteckiego księgozbioru, wyszkolił wielu bibliotekarzy. Hitlerowską okupację przeżył w Warszawie, gdzie w czasie walk powstańczych w 1944 roku wykazał się bezprzykładną odwaga, ratując znaczną część zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej; osobiście przeniósł setki druków w bezpieczne miejsce. Zmarł 16 października 1950 roku w Warszawie.
KS. STANISŁAW WACŁAW PARASZEWSKI
 27 września 1906 r. w Tuszynie, urodził się Ks. Stanisław, Wacław Paraszewski. 19 lipca 1931 otrzymał święcenia kapłańskie z rąk ks. biskupa W. Tymienieckiego. W lipcu 1956 obchodził 25-lecie kapłaństwa. Przed wojną pracował w Polsce na placówkach duszpasterkich w różnych miejscowościach. W czasie wojny był aresztowany przez Gestapo jako wikariusz kościoła farnego św. Jakuba w Piotrkowie Trybunalskim. Po zwolnieniu pracował w podziemiu ofiarnie i z narażeniem się na niebezpieczeństwo, skutkiem czego aresztowany został powtórnie. Po ponownym zwolnieniu ukrywał się pod zmienionym nazwiskiem. Aktywnie uczestniczył w Powstaniu Warszawskim i był ranny, następnie przeszedł niewolę niemiecką, a po wyzwoleniu wyjechał do II Korpusu we Włoszech, gdzie został kapelanem kolejno w kilku jednostkach.
Po przybyciu do Anglii pracował jako duszpasterz w Blackshaw Moor, Wynnstay Park Ruabon, Long Marston, Marlborough Farm Camp i Hazzlemere Park, wreszcie w Preston, Accrington i Blackburn. Na tych ostatnich placówkach rozwinął energiczną działalność, uczestniczył w tworzeniu Polskiego Funduszu Dobroczynności oraz zakupił i urządził Polski Dom Parafialny w Blackburn. Założył również i opiekował się chórem kościelnym. Zmarł nagle na serce 8 kwietnia w Blackburn.
Po mszy św. odprawionej w Blackburn w kościele Sacred Hear przez ks. R. Szczyrbowskiego, wyruszył kondukt pogrzebowy do Manchester. Tu wprowadzono trumnę do polskiego kościoła im. Miłosierdzia Bożego i ustawiono na katafalku. Kościół wypełnili liczni księża polscy, którzy w liczbie 32 przybyli z Londynu i okolicznych miejscowości, parafianie zmarłego którzy przybyli dwoma autobusami, oraz liczni mieszkańcy Manchesteru, wśród których wybijała się znaczna grupa członków koła Arimii Krajowej, przybyłych aby oddać ostatnią posługę swemu towarzyszowi broni - kapelanowi AK używającemu w czasie służby konspiracyjnej pseudonimu "Skała".
Mszę św. żałobną odprawił ks. prałat W. Staniszewski w asyście księży. Przemówienie pogrzebowe wygłosił ks. infułat B. Michałski. Po egzekwiach księża wynieśli trumnę do karawanu, po czym ruszył długi kondukt pogrzebowy złożony z trzech autobusów i kilkudziesięciu samochodów na cmentarz w dzielnicy Moston, gdzie istnieje osobna działka polska. Na cmentarzu nieśli trumnę parafianie i członkowie koła A.K. Nad grobem odprawił modlitwy ks. inf. Michalski i wsypał do mogiły ziemę z Częstochowy. Jedyna siostra zmarłego, pani Andrzejewska, z powodu przewlekłych formalności paszportowych nie zdążyła z Polski na pogrzeb i przyjechała dopiero w niedzielę. Miarą popularności zmarłego kapłana były liczne wieńce od parafian, od Sodalicji, od koła A.K., od chóru im. St. Kostki w Blackburn, od szkoły polskiej i nauczycielstwa, od koła SPK, oraz wieńce i bukiety kwiatów od licznych przyjaciół. W czasie mszy św. w kościele był obecny przedstawiciel biskupa Salfordu, wikariusz generalny diecezji Msgr Anthony Mc Nulty. W pogrzebie brały udział także siostry zmartwychwstanki z Manchester. Członkowie A.K. utrzymywali porządek w kondukcie.
źródło: http://canna.pl/tuszyn |
|
|
tuszyn.info
Tuszyn
Sławni ludzie
